Het Europese Hof van Justitie heeft zich al meerdere keren gebogen over de vraag of aanbestedende diensten specifieke materialen of merken mogen voorschrijven in een aanbesteding. Het uitgangspunt is dat dit niet is toegestaan. Indien een technische eis is opgenomen, moeten in beginsel altijd de woorden ‘of gelijkwaardig’ worden opgenomen. Alleen wanneer een technische oplossing objectief noodzakelijk is voor de opdracht en er geen gelijkwaardige alternatieven mogelijk zijn, kan hiervan worden afgeweken. Deze lijn volgt uit het DYKA-arrest uit 2025 en is verder verduidelijkt in een arrest van het Hof van 16 april 2026. In deze zaak gaat het om de aanbesteding van een chirurgische robot door een Roemeens academisch ziekenhuis.
In dit artikel wordt de beantwoording van het Hof besproken en worden handvatten voor de toepassing daarvan in de aanbestedingspraktijk gegeven.
De zaak
Het Roemeens academisch ziekenhuis heeft een Europese aanbesteding gehouden voor de levering van een chirurgische robot.
Uit een eerdere marktconsultatie is gebleken dat er twee soorten chirurgische robots, met soortgelijke functies bestaan:
- Een robot bestaande uit één geheel (robotarmen zij aan elkaar verbonden);
- Een modulaire robot (de robotarmen zijn los van elkaar gekoppeld).
In het bestek is samengevat voorgeschreven dat de robot modulair en mobiel moest zijn.
Eén van de leveranciers van chirurgische robots bestaande uit één geheel was Sof Medica. Volgens Sof Medica waren de technische specificaties in strijd met het non-discriminatiebeginsel, omdat de specificaties alleen de modulaire robots bevoordelen.
Volgens het ziekenhuis waren de technische specificaties gerechtvaardigd. Dit had te maken met de beperkte omvang van het ziekenhuis en de noodzakelijke verplaatsingen binnen de verschillende afdelingen, aldus het ziekenhuis.
De Roemeense nationale rechter stelt vervolgens de prejudiciële vragen aan het Hof.
Vraag 1: Moet de objectieve noodzaak van de technische specificatie bij de aankondiging van de opdracht in de aanbestedingsstukken worden gepubliceerd?
Het Hof beantwoordt deze vraag ontkennend: een aanbestedende dienst hoeft niet in de aanbestedingsstukken toe te lichten waarom een technische specificatie noodzakelijk is.
Technische specificaties moeten wel duidelijk, nauwkeurig en niet-discriminerend zijn en mogen de mededinging niet onnodig beperken. Dat betekent echter niet dat iedere technische eis direct moet worden voorzien van een motivering.
Volgens het Hof hebben aanbestedende diensten een ruime beoordelingsvrijheid bij het bepalen van hun behoefte en de daarvoor benodigde technische eisen. Zij moeten wel kunnen aantonen dat een concurrentiebeperkende of zeer specifieke eis objectief noodzakelijk en proportioneel is. Die rechtvaardiging hoeft echter niet vooraf in de aanbestedingsstukken te zijn opgenomen.
Vraag 2: Moeten de woorden ‘of gelijkwaardig’ worden toegevoegd?
Het antwoord van het Hof is genuanceerd. Het uitgangspunt is dat technische specificaties die bepaalde producten of leveranciers kunnen bevoordelen alleen mogen worden opgenomen met de toevoeging ‘of gelijkwaardig’.
Hierop geldt een uitzondering: Als een specifieke eis onvermijdelijk voortvloeit uit het voorwerp van de opdracht, hoeft ‘of gelijkwaardig’ niet te worden toegevoegd. Die uitzondering moet volgens het Hof wel restrictief worden uitgelegd. Het mag alleen om situaties gaan waarin een bepaald type product of de afmetingen van dat product onvermijdelijk voortvloeien uit het voorwerp van de opdracht.
In deze zaak moet de nationale rechter dus beoordelen of eisen over het modulaire en mobiele karakter noodzakelijk voortvloeien uit de inrichting van de operatiekamers. Alleen dan mogen deze eisen zonder ‘of gelijkwaardig’ worden voorgeschreven.
Wat betekent dit voor de praktijk?
Het arrest bevestigt dat ‘of gelijkwaardig’ niet altijd verplicht is. Kan een technische eis objectief worden gerechtvaardigd doordat deze onvermijdelijk voortvloeit uit het voorwerp van de opdracht, dan mag daarvan worden afgeweken. In alle andere gevallen blijft toevoeging van ‘of gelijkwaardig’ noodzakelijk.
Voor aanbestedende diensten betekent dit dat zij bij specifieke technische eisen kritisch moeten toetsen of deze daadwerkelijk noodzakelijk zijn en die afweging goed moeten vastleggen. Dat verkleint het risico op discussies en klachten achteraf.
