Op 27 januari 2025 is het Wetsvoorstel Wet planmatige aanpak onderwijshuisvesting ingediend bij de Tweede Kamer.
Met dit wetsvoorstel wordt beoogd het stelsel van onderwijshuisvesting te verbeteren, zodat gemeenten en schoolbesturen tot een planmatigere en doelmatigere aanpak van bouw, beheer en onderhoud van schoolgebouwen komen. Zo wordt ingezet op het bevorderen van TCO (total-cost-of-ownership).
Het voorstel bestaat uit drie maatregelen:
- De verplichting voor gemeenten om een Integraal Huisvestingsplan (IHP) vast te stellen en de verplichting voor schoolbesturen om een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) vast te stellen, wat in de praktijk al veel wordt gedaan door gemeenten en schoolbesturen.
- ‘Renovatie’ zal als begrip worden toegevoegd aan de voorzieningen in de huisvesting waarvoor de gemeente verantwoordelijk is;
- Opheffing van het investeringsverbod: In het primair onderwijs wordt het – in lijn met het voortgezet onderwijs – mogelijk om exploitatieoverschotten te investeren in huisvesting.
Tijdens de behandeling in de Kamer is het wetsvoorstel op meerdere punten verduidelijkt en aangevuld. De belangrijkste wijziging is de toevoeging van een wettelijke evaluatiebepaling: vijf en tien jaar na inwerkingtreding moet worden onderzocht wat de effecten van de maatregelen zijn in de praktijk. Ook zijn toelichtingen uitgebreid over de rol van gemeenten, de afbakening tussen onderhoud, renovatie en nieuwbouw, en de samenwerking met schoolbesturen.
Ondanks de wijzigingen en toelichtingen blijven de kritische noten klinken:
- Financiële haalbaarheid (jaarlijks is er € 730 miljoen (prijspeil 2019) extra nodig. Vanuit het wetsvoorstel worden er geen middelen toegevoegd en verandert er niets aan het bekostigingssysteem
- Split incentive blijft bestaan: gemeenten zijn verantwoordelijk voor (ver)bouw en renovatie, de schoolbesturen voor onderhoud en exploitatie.
- Renovatie: wel verduidelijking, maar geen eenduidigheid. Het opnemen van de definitie ‘renovatie’ in de wet is een belangrijke stap, maar de grens tussen groot onderhoud, renovatie en vervangende nieuwbouw blijft mogelijk een discussie in de praktijk.
- Administratieve lasten: het wetsvoorstel vraagt meer overleg, meer planning en meer documentatie, zonder garantie dat projecten daadwerkelijk worden uitgevoerd.
Het wetsvoorstel is volgens het kabinet een eerste stap binnen een langdurig traject. De uitdagingen rondom verouderde gebouwen, verduurzaming en bekostiging worden weliswaar erkend, maar worden buiten dit wetsvoorstel geplaatst.
Het kabinet is van mening dat TCO wel wordt verstrekt door de verplichte afstemming tussen IHP’s en MJOP’s, het begrip renovatie duidelijker is, een systeemkeuze momenteel onverstandig is zonder financiële middelen en dat uniformering van IHP’s via lagere regelgeving nader uitgewerkt kan worden.
Verwachte gevolgen voor opdrachtgevers
- Meerjarige voorspelbaarheid: door het verplichte IHP ontstaat een meerjarig, integraal overzicht van projecten. Hierdoor kunnen aanbestedingen strategischer, eerder en beter gepland worden. Doordat veel gemeenten al IHP’s opstellen, lijkt de impact op dit vlak wat beperkt.
- Toename renovatie-opdrachten: doordat renovatie expliciet een gemeentelijke verantwoordelijkheid wordt, zal het aantal aanbestedingen voor integrale renovaties stijgen. Tegelijkertijd wordt het onderscheid tussen onderhoud (schoolbestuur) en renovatie (gemeente) crucialer voor de juiste opdrachtformulering.
- Sterkere focus op TCO: opdrachtgevers zullen vaker kiezen voor geïntegreerde contracten, zoals UAV‑GC of contracten met een onderhouds- of prestatiecomponent, omdat levensduurkosten meer centraal komen te staan.
- Toename administratieve lasten: het opstellen en afstemmen van IHP’s en MJOP’s leidt tot meer inspanningen, langere voorbereidingstrajecten in verband met de benodigde afstemming tussen gemeenten en schoolbesturen.
Wij verwachten dat de wet heeft beperkt impact zal hebben op de praktijk voor schoolbesturen en gemeenten. In dat kader verwachten wij dat de ontwikkeling van inclusie onderwijs in 2035 Inclusief onderwijs in 2035 | Inclusief onderwijs | Rijksoverheid.nl meer effect zal hebben.
Het plenair debat staat gepland op 23 maart 2026. We zullen de ontwikkelingen in de gaten houden.
Heeft u vragen over het aanbesteden van IHP’s of MJOP’s? Neem gerust contact met ons op. Wij denken graag met u mee.
